اعتدال پاييزي

نقد مدرنیته توسط انتشارات فیارد، از ناشران فرانسه، در سال ۱۹۹۲ به چاپ رسید، که می توان آن را نقطه اوج در فعالیت فکری تورن محسوب کرد. این کتاب با محور قرار دادن سوژه به جای عقلانی شدن، و یا به عبارت دقیق تر، با محور قرار دادن تعامل این دو به بازخوانی ظهور و بحران مدرنیته پرداخته است. همین ویژگی، آن هم در متن فرهنگ فرانسوی، است که این کتاب را به یک اثر برجسته در میان کتاب های حوزه ی علوم اجتماعی و فلسفه در دهه ۹۰ فرانسه تبدیل کرد و آن را مورد توجه اهل فن قرار داد.

نقد مدرنیته از راسته ی کتاب هایی است که از دو سر انتهایی طیف نقدهای کلاسیک دور می شوند. در عین حال که با بسیاری از انتقادهای کلاسیک نسبت به تجدد همراهی می کند و تناقض ها، افراط ها و ساده انگاری های آن را مورد بررسی قرار می دهد، اما ضد نوگرایی از نوع مکتب فرانکفورت را نیز با قدرت نقد و انکار می کند. بسیاری از انتقاداتی را که به تجدد شده است، می پذیرد و مشکلات و مسائلی را که از آن ناشی شده است، می پذیرد و مشکلات و مسائلی را که از آن ناشی شده است به رسمیت می شناسد. اما معتقد است که نقد تجدد جز تلاشی برای اصلاح آن نمی تواند باشد. به تعبیر دیگر مدرنیته جایگزین ندارد و تصور چیزی که بر جای آن قرار گیرد واقع بینانه نیست. اما می توان تلاش مستمری برای آسیب شناسی آن به خرج داد.

تالیف: الن تورن
ترجمه:  مرتضی مردیها
نشر: گام نو
تعداد صفحات: ۳۵۲
سال انتشار: ۱۳۸۲
قیمت: ۲۴۰۰ تومان

محمد رضایی
سید مرتضی مردیها ، در بین نظریه پردازان جدید ، متفکر متفاوتی است از این نظر که آرائش در عین این که خلاف آمدِ عاداتِ مانوس و مالوف ذهنی ماست ، به نحوِ قاطعی قانع کننده هم هست .کتاب قبلی او در “دفاع از عقلانیت”، از این جهت بسیار شایان توجه بود و کتاب جدیدترش در “دفاع از سیاست” که در سال ۱۳۸۸ از سوی “نشرنی” منتشر شده، خصیصه ی مشابهی دارد. این کتاب هم ارزش آن را دارد که حین مطالعه اش ، دست خواننده را به قلم ببرد و این همان کاری است که من کرده ام.
ادامه مطلب »

در مجادلات مربوط به اندیشه سیاسی، دمکراسی موضوع نقادی های متنوعی بوده است. جراحی های گوناگونی که روی آن صورت گرفته، هر کدام بخشی از آسیب شناسی ساختاری یا کارکردی یا ارزشی را در آن به عهده گرفته و کاستی هایی را بازنموده است. از جمله این نقدها یکی این است که نظامی که ابتدائا به دنبال آن بود تا در هر زمان از میان مردم شایسته ترین ها را برگزیند و زمام امور سیاست را به دست آنها بسپارد، به تدریج به مرحله ای می رسد که در آن یک طبقه سیاسی شکل می گیرد و قدرت سیاسی در میان آنان دست به دست می شود. در عموم کشورهایی که داعیه داران اصلی دموکراسی هستند احزاب معدودی وجود دارد که رقابت معمولا میان آنها و به صورت جدی تر میان دو حزب اصلی(که غالبا یکی از این دو گرایش سوسیالیستی و دیگری گرایش لیبرالی دارد) متمرکز است و به گونه ای متناوب، هر از چندی قدرت به یکی از آنها سپرده می شود. یعنی در عین آن که در میان مردم گرایش های گونه گون وجود دارد و آنها هم با رشد فکری نسبی در انتخابی کاملا آزادانه، حاکمان خویش، و به عبارت نزدیک تر به روح دمکراسی، نمایندگان خویش را برمیگزینند، از دیدگاهی دیگر آنچه روی می دهد این است که قدرت دست به دست می شود. پیامد این تمرکز قدرت سیاسی در میان جمعی معدود این است که سیاست بیش از آن که هویت مسئولیتی داشته باشد که به عهده کسی گذاشته می شود حکم حرفه ای را پیدا می کند که مهمترین اصل آن هنر برد و باخت است. یک سیاستمدار بیش از هر چیز باید قادر باشد خود را بر سر قدرت نگاه دارد و یا اگر یک یا چند دوره از آن دور مانده دوباره آن را به چنگ آورد؛ حتی اگر بسیاری از خصایل ارزشی و آرمانی از سنخ مردم خواهی، میهن پرستی، آزادی، عدالت و غیره را در نیت اصحاب سیاست مفروض و مسلم بگیریم در این حکم تغییری ایجاد نمی شود. ادامه مطلب »

برای متقاعد کردن آدمیان، هم بر عقول آنان می توان بنا کرد، هم بر احساساتشان، و این هر دو سرمایه هایی را می طلبد و هزینه هایی، و ثمرات و خطراتی نیز دربردارد. برای سخن گفتن با عقل ها باید به زبان عقل آشنا بود. گفت و گو با مردم در چارچوب یک مواجهه عقلانی و خردمدار محتاج آن است که سخن گو سخنی برای گفتن داشته باشد و این را بتواند در قالب یک استدلال حکیمانه و یک موعظه نیکو پرداخت کند فضای آرام، زبان متین و روح مفاهمه عناصر محیطی مناسب با رویارویی اندیشه ها باشد، متفکر اعتماد به نفس بیشتر خواهد داشت و استوارتر گام خواهد زد و در کار اقناع دیگران، که گویی تسهیم آنها در این آذوقه است، از تنک مایگی نمی هراسد، و با امن و اطمینان، پشت گرم به زادراه خود، روزی رسان خردها می شود. این امن و اطمینان است که صاحبان خرد را از شورآفرینی و جنجال برانگیزی بی نیاز می کند. اگر بتوان به حرم اندیشه راه یافت و در آرامش به تفاهم – اگر چه نه به توافق – رسید، چه نیاز به بانگ و شغب و نای و نفیر؟ نه آیا در سکوت و سکینه است که می توان به نقدهای اندیشه را عیار گرفت و سختگی و پختگی سخن ها را برسنجید و به قضاوتی قویم دست یافت؟ نه مگر به قول صائب، فریب فضل از ظاهرسازی های تبلیغی نباید خورد «که در گنبد ز بی مغزی صدا بسیار می پیچد»؟
ادامه مطلب »

فمینیسم جنبشی اجتماعی بوده که در جست و جوی پشتوانه های فلسفی به مکاتب مختلفی رو آورده است. لیبرالیسم در عصر روشنگری، رمانتیسم در قرن نوزدهم، اگزیستانسیالیسم در نیمه قرن بیستم، و چپ نو در دهه های شصت و هفتاد. کتاب حاضر در پی توضیح چگونگی اتکای فمینیسم به این مکاتب و نیز در پی پاسخ این پرسش است که تا چه حد اعتبار و کارآمدی و پایایی گرایش های مختلف زنانه نگری متناسب با اعتبار و کارآمدی و پایایی مکاتبی است که پشتوانه فلسفی آن بوده اند.

تالیف: محبوبه پاک نیا/ مرتضی مردیها
انتشارات: نشر نی
تعداد صفحات: ۲۰۸
سال انتشار: ۱۳۸۸

قیمت: ۳۶۰۰ تومان

 حامد زارع
فرهیختگان- ۲۷ بهمن ۱۳۸۸

 برخی‌ها معتقدند مرتضی مردیها جایی است که یوتالیتاریانیسم، عدم قطعیت و لیبرالیسم به هم می‌رسند. او همچنین در نقطه‌ای ایستاده که می‌توان او را ملتقای محافظه‌کاری و لیبرالیسم دانست. مردیها به گفتن حرف‌هایی که با حرف‌های دیگران فرق می‌کند، مشهور است. اگرچه منتقدان او بسیارند اما تعداد افرادی که اندیشه‌های او را می‌خوانند و می‌پذیرند نیز کم نیست. مردیها را به‌عنوان روزنامه‌نگار و حتی نویسنده رمان نیز می‌شناسند. او اما پیش از هر چیز یک نظریه‌پرداز فلسفه سیاسی است.

ادامه مطلب »

علم، به ویژه هنگامی که از دانش فنی و مسلمات ابتدایی جدا شود، مسیر قطعی و مشخصی در پیش ندارد، بلکه با گزینه‌های متعدد روبرو است. با حضور گزینه‌های رقیب در مطالعه و تبیین، تمسک به فلسفه هم ضروری است، حتی اگر این تمسک نه در قالب آموزه‌های فلسفی و اصطلاحات رایج آن، بلکه به صورتی غیر فنی و متکی به تجارب عملی باشد.
در علوم انسانی، به دلیل فقدان پارادایم واحدی که فرآیند پژوهش را سامان دهد، تولید علمی وابستگی بیشتری به شناخت فلسفی پیدا می‌کند. مصرف کنندگان علم هم اگر بخواهند با بصیرت کافی با آن مواجه شوند، نیازمند چنین تاملاتی هستند. علاوه بر این دو، معرفت‌شناسی می‌تواند در بنیادهای فرهنگ عمومی، در جهت تقویت روحیه دگر پذیری، موثر باشد. کتاب حاضر که با رهیافتی کم و بیش بدیع، به معضلات فلسفی علوم انسانی پرداخته است، می‌تواند در دسترسی به موارد مذکور مفید باشد.

تالیف: برایان فی
ترجمه: مرتضی مردیها
نشر: پژوهشکده مطالعات راهبردی
تعداد صفحات: ۳۴۵
سال انتشار: ۱۳۸۳

تلاش برای گمان زدن مسیر آینده و تمدن بشری٬آنچنان که در دوران ما قوت گرفته است ٬با آنچه در قرن نوزدهم و تحت تاثیر تاریخگرایی برای تعیین مسیر حرکت تاریخ صورت می گرفت متفاوت است.برخلاف بسیاری از فلسفه های تاریخ رایج در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم ٬مباحث آینده شناسی فرهنگ و تمدن به دنبال کشف قوانین ضروری حرکت تاریخ ٬اعم از گونه های ایدئالیستی آن چون هگل و یا گونه های ماتریالیستی آن همچون مارکس٬نیست.بلکه به دنبال کشف روندهایی است که از خلال افت و خیزهای تاریخ سیاست٬اجتماع و فرهنگ و تکنولوژی…و با توجه به طبیعت ٬اوضاع زیست محیطی٬نیازها و توانایی های بشر٬آشکار می شود.روندهایی که بر آساس آن می توان در مورد خطوط کلی فرهنگ و تمدن در آینده حدس های صائب زد.

ادامه مطلب »

نرم، اما کشنده. صبور، اما شکننده. زلال، اما اسرارآمیز. و نه همیشه شعله‌ور چون آتش. که گاه سرد و گاه سوزان. عریان عریان عریان. و نه سر اختفا و سودای آبرو. بی‌باک و چالاک. سخت سر و سخت رو. خواهشگر، همه تن، همه توان. و گاه ناامید. در پشت سد، در انتظار. نمی‌تواند به یکباره فروریزد و خود را خالی کند. تنها هر یک از یک چند سرریز می‌کند. تا نشکند. تا نکشد. تا نمیرد. عشق نجبامنشانه. خون‌خور و خامش نشین. و گاه در تابو مرداب. در حال نزع روان. هنوز آب است. هنوز عشق است. نیمش را زمین مکیده و نیم دیگرش را آسمان. من خود به چشم خویش دیدم که جانم می‌رود. از نرمی عشق و آب هر دو فریاد. کو سنگ خاره‌ای که خضوع نکند. عشق و آب، ابری، مه‌آلود، بارانی، سیلابی، جویباری، دریایی، و آبی. که عشق، مثل آب، آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها.

رمان “در شعله‌های آب”  از جمله هفت اثر برگزیده دومین جشنواره دوسالانه مهر است.
نویسنده: مرتضی مردیها
ناشر: علم
تعداد صفحات: ۵۰۲
سال انتشار: ۱۳۷۹

جان استوارت میل یکی از تاثیرگذارترین فلاسفه در حوزه اخلاق، اقتصاد و سیاست در دوره مدرن تفکر غرب است. ارزش و اعتبار او به حدی است که آموزه های فکری و فلسفی وی امروزه مطمح نظر بسیاری از فلاسفه و شاخه های فکری و فلسفی جهان غرب است. اگر چه وی برای جامعه فکری ایران چهره آشنایی است، اما به همان میزان تاثیرگذار نبوده است چراکه ترجمه آثار وی به فارسی هم با کندی صورت پذیرفته است. یکی از مهم ترین آثار وی که حدود شش سال پیش ترجمه و چاپ شد، زندگینامه خودنوشت وی با ترجمه استاد فریبرز مجیدی بود. مدتی پیش کتاب فایده گرایی این فیلسوف با ترجمه دکتر مرتضی مردیها استاد دانشگاه و مترجم ترجمه و توسط نشر نی چاپ و روانه بازار کتاب شد. به همین بهانه گفت وگویی با مرتضی مردیها انجام دادیم تا وجوهات دیگر فایده گرایی اخلاقی جان استوارت میل و تفکر اخلاقی غرب را از ایشان جویا شویم. آنچه می خوانید حاصل همین گفت وگو است.

ادامه مطلب »